گر وه اجتماعی – سازمان بهداشت اعتیاد را به صورت مسمومیت حاد و مزمن که مضر به حال شخص و اجتماع است تعریف می کند. Social Welfare – The HSE defines addiction as an acute and chronic poisoning that is harmful to the person and to the community.

مفهوم اعتیاد
گر وه اجتماعی – سازمان بهداشت اعتیاد را به صورت مسمومیت حاد و مزمن که مضر به حال شخص و اجتماع است تعریف می کند.

دانشمندان با توجه به رشته تخصصی خود (روانشناسی پزشکی) تعاریف گوناگونی از اعتیاد ارائه داده اند، در روانشناسی اعتیاد عادت کردن به چیزی و به شکل های زیر تعریف می شود.

  • اعتیاد به مواد مخدر نیاز به مصرف یک ماده مخدر است که در صورت عدم مصرف آن حالات خاصی به وجودمی آید که گاهی برای معتاد غیر قابل تحمل است.
  • اتکاء جسمی و روانی به مواد مخدر که منجر به تلاش برای تهیه کردن آن ماده می شود .
  • در پزشکی به جای اصطلاح اعتیاد معمولا کلمه وابستگی به مواد مخدر به کار می رود و معتاد کسی است که از نظر روانی و جسمی به یک ماده مخدر وابستگی پیدا می کند. وابستگی روانی حالتی است که شخص پس از مصرف ماده مخدر احساس آرامش رضایت و لذت می کند. وابستگی روانی مهمترین عامل مصرف مواد مخدر اعتیاد آور است وابستگی جسمی عبارت است از حالت انطباقی در بدن فرد که پس از استعمال مکرر مواد مخدر به وجود می آید و در واقع بدن فرد نسبت به آن عادت پیدا می کند و در صورت عدم استعمال به خماری و درد های جسمی دچار می شود.
  • سازمان بهداشت جهانی ( وابسته به سازمان ملل ) اعتیاد را چنین تعریف کرده است.
  • معتاد فردی است که در اثر استعمال مکرر و مداوم متکی به مواد مخدر دارو و یا سایر مواد است ودارای مشخصات چهارگانه زیر می باشد :
  • ۱- در اثر مصرف مکرر مواد یا دارو عادت روانی ایجاد شده و این عادت فرد را به علت نیاز و تمایل روانی به سوی مصرف مواد مخدر و یا دارو به حد وسواس تشویق و ترغیب می نماید.
  • ۲- برای نگهداری اثری که منظور و مطلوب معتاد است مقدار مواد مصرفی رو به افزایش می رود .
  • ۳- در اثر قطع مواد مخدر و یا دارو علائم خاصی در معتاد ظاهر می شود، که آن علائم بستگی به نوع مواد مخدر و یا داروی مصرفی دارد.
  • ۴- اعتیاد به مواد مخدر و یا دارو برای فرد و یا جامعه زیان آور می باشد.
  • واژه اعتیاد در بین مردم وابستگی به مواد افیونی یا همان مواد مخدر می باشد از دیدگاه اجتماعی معتاد فردی است که مواد مخدر مانند تریاک، شیشه، هروئین و…. مصرف می کند، در حقیقت اعتیاد به معنی وابستگی به هر چیزی است که جدایی از آن ناممکن باشد. البته در این رهگذر پاره ای از وابستگی ها پسندیده بوده و پاره ای ناپسند و منفی محسوب می شوند به عنوان مثال انسان برای ادامه حیاط خویش نیاز به دارو دارد اما این وابستگی طبیعی بوده و هیچگاه فرد را برای اعتیاد به خوراکی سرزنش نمی کنند، در مقابل یک سری وابستگی هایی از قبیل اعتیاد به قمار و مواد مخدر و … وجود دارد که عقلا منفی بوده و نکوهش می شوند .
  • اعتیاد در لغت به معنی عادت کردن و احساس نیاز شدید است و در اصطلاح حالتی است که ضمن آن شخص از جنبه جسمی و روانی به دارو وابستگی پیدا می کند، به طوری که احتیاج شدید و اجبار به مصرف داشته و قادر نیست به میل خود آن را ترک کند اعتیاد یعنی وابستگی یعنی ترس و نا امیدی.
  • اعتیاد به عنوان یک بلای اجتماعی گریبان گیر جوامع مختلف است و کشور ما نیز از این معضل اجتماعی رنج می برد. تلاش های زیادی برای ریشه کن کردن این مشکل صورت گرفته است از راه های مبارزه ای فیزیکی گرفته تا روش های درمان پزشکی و روان پزشکی.
  • پزشکان و روانشناسان اعتیاد را نوعی بیماری می دانند و آن را با عنوان اختلافات سوء مصرف جزء اختلافات پزشکی طبقه بندی می کنند. کلمه اعتیاد واژه عامیانه و قدیمی است که برای توصیف وابستگی به مواد مخدر به کار می رود و اگرچه از لحاظ علمی واژه پذیرفته شد ه ای نیست، اما به دلیل گسترش استفاده از آن هنوز هم به کار می رود وابستگی به مواد مخدر شخصی می خواهد مواد مخدر را ترک کند یا کاهش دهد، اما توانایی آن را ندارد و با وجود آگاهی از بعضی مشکلات و مضرات آن به مصرفش ادامه می دهد. استعمال متوالی یا متناوب ماده مخدر در فرد اعتیاد آور است و باعث می شود که تحریک پذیری سلولهای عصبی افزوده شود وابستگی جسمی و روانی به مواد مخدر اعتیاد نامیده می شود.
  • در حال حاضر مسئله اعتیاد یکی از معضلات عمده جهانی است. اعتیاد عامل بروز بسیاری از آسیب های اجتماعی و نابسامانی های خانوادگی است، در سال ۱۹۹۹ سازمان بهداشت جهانی مساله مواد مخدر اعم از تولید، انتقال، توزیع و مصرف را در کنار سه مساله جهانی دیگر یعنی تولید و انباشت سلاح های کشتار جمعی آلودگی محیط زیست و فقر و شکاف طبقاتی از جمله مسائل اساسی بر شمرده است که حیاط بشری را در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی در عرصه جهانی مورد تهدید و چالش جدی قرار می دهند . آمار رو به افزایش مصرف مواد مخدر در دنیا به حدی است که یکی از سم شناسان معروف دنیا به نام لودوینگ می گوید : اگر غذا را مستثنی کنیم هیچ ماده ای در روی زمین نیست که به اندازه مواد مخدر این چنین آسان وارد زندگی ملت ها شده باشد، در حال حاضر نیز در کشور ما مصرف مواد مخدر افزایش یافته و زمینه های بروز آسیب های اجتماعی متعددی را به وجود آورده است .
  • واژه اعتیاد از نظر لغوی اسم مصدر عربی از ریشه عاد است که در فرهنگ لغت معین به مفهوم عادت کردن و خوگرفتن می باشد در فرهنگ نامه دهخدا اعتیاد به مفهوم (( پیاپی خواستن چیزی )) آمده است. در سال ۱۹۵۰ سازمان ملل متحد اعتیاد را این گونه تعریف کرده است : (( اعتیاد مسمومیت حاد یا مزمنی است که برای شخص یا اجتماع زیان بخش می باشد و ازطریق استعمال داروی طبیعی یا صنعتی ایجاد می شود به طور کلی چند ویژگی در خصوص اعتیاد به مصرف مواد مخدر ذکر شده است.
  • ۱- احساس نیاز شدید به ادامه استعمال دارو و تهیه آن از هر طریق ممکن
  • ۲- وجود علاقه شدید به افزایش مداوم میزان مصرف دارو
  • ۳- وجود وابستگی روانی و جسمانی به آثار دارو به طوری که دراثر عدم دسترسی به آن علائم وابستگی روانی و جسمانی در فرد معتاد هویدا می شود.

سازمان بهداشت اعتیاد را به صورت مسمومیت حاد و مزمن که مضر به حال شخص و اجتماع است تعریف می کند. اعتیاد عبارت است از تعلق و یا تمایل غیر طبیعی و مداوم که برخی افرا د نسبت به بعضی از مواد مخدر پیدا می کنند.

منظور از اعتیاد استفاده غیر طبی و مکرر داروست که به ضرر مصرف کننده می باشد

اعتیاد چهار خصوصیت عمده دارد.

۱- گرایش به ازدیاد مصرف ماده اعتیاد آور

این خصوصیت را اصطلاحا تحمل دارویی می گویند، دراین حالت فرد معتاد حالتی سازگار نسبت به داروی مخدر پیدا می کند و برای ایجاد عکس العمل مشابه باید بر مقدار دارو بیفزاید.

۲- وابستگی جسمی و روانی به اثرات ماده اعتیاد آور

وابستگی جسمی یک حالت فیزیولوژیکی است که با استعمال مکرر ماده اعتیاد آور به وجود می آید و باعث ادامه استعمال آن ماده می شود و قطع آن موجب سندروم محرومیت می شود، در صورت قطع مصرف علائم محرومیت معمولا بعد از ۲ تا ۱۲ ساعت ظاهر شده و شامل آبریزش از چشم و بینی و خمیازه و عرق کردن می شود؛ آنگاه خوابی عارض فرد معتاد می شود و پس از بیداری به شدت بیقرار و مضطرب است سایر علائم محرومیت ها پس از ۲۴ ساعت تا ۴۸ ساعت ظاهر می شود و عبارتند از گشادی مردمک چشم، مسخ شدن موهای بدن، تهوع، بی اشتهایی، اسهال، دل درد و بی خوابی وابستگی روانی یک الگوی رفتاری خاص در استفاده جبری از مواد اعتیاد آور است که به شکل وابستگی شدید به مصرف همان ماده و میل شدید به مصرف مجدد آن پس از قطع مصرف ظهور می کند، در صورت ایجاد وابستگی روانی دیگر لذت بخشی مصرف مواد مخدر برای فرد معتاد مطرح نیست و مصرف ماده مخدر به صورت یک رفتار جباری در می آید.

۳- تمایل و اعتیاد به تشدید مصرف ماده اعتیاد آور 

این حالت موجب می شود تا فرد معتاد به هر وسیله ممکن آن ماده اعتیاد آور را به دست آورد احتیاج به پول برای تامین مواد مخدر فرد معتاد را به ارتکاب اعمال بزهکارانه وا می دارد.

۴- ایجاد ضرر و زیان برای مصرف کننده و جامعه 

مواد مخدر هم ضرر مادی و رفتاری برای شخص و هم آسیب  اقتصادی برای جامعه دارد.

بنابراین به طور خلاصه می توان گفت؛ اعتیاد یک بیماری اجتماعی است که عوارض جسمی و روانی دارد و تا زمانی که به علل گرایش بیمار به مواد مخدر توجه نشود. درمان جسمی و روانی دارد و تا زمانی که به علل گرایش بیمار به مواد مخدر توجه نشود. درمان جسمی و روانی فقط برای مدتی نتیجه بخش خواهد بود و فرد معتاد دوباره گرفتار (( مواد اعتیاد )) خواهد شد.

اعتیاد به مواد مخدر یکی از مهمترین مشکلات اجتماعی  و اقتصادی و بهداشتی است که عوارض ناشی از آن تهدیدی جدی برای جامعه بشری محسوب شده و موجب رکود اجتماعی در زمینه های مختلف می شود، همچنین ویرانگری های حاصل از آن زمینه ساز سقوط بسیاری از ارزش ها و هنجارها ی فرهنگی و اخلاقی شده و بدین ترتیب سلامت جامعه را به طور جدی به مخاطره می اندازد .

اعتیاد به عنوان یک آسیب اجتماعی هیچ گاه به طور کامل ریشه کن نخواهد شد اما با تدبیر اندیشه و تلاش مخلصانه حداقل می توان آن را کنترل کرد.

منبع : علل و عوامل اعتیاد و راهکارهای مبارزه با آن – دکتر سید محمد رضا ذوالقدر

 

نویسنده: کارشناس ارشد پلیس مبارزه با مواد مخدر ناجا  – معصومه بارانی

موضوعات مرتبط

Top