/بی بی سی : تشدید منازعه ایران و آمریکا؟/امام خامنه ای : مواظب خدعه آمریکا باشید

هشدارمقام معظم رهبری به رئیس جمهور : مواظب “خدعه و نقض عهد” آمریکا باشید

بی بی سی : امکان تشدید منازعه بین آمریکا و ایران، به خصوص بعد از اتمام دوران ریاست جهموری آمریکا اوباما وجود دارد هر چند که حتی در همین دوران هم، همان‌طور که در بالا آمد، اگر به زعم آمریکا، ایران در حوزه‌های غیر هسته‌ای تخطی کند دوباره سلاح تحریم‌ها به کار خواهد افتاد.


پس از فراز و نشیب‌های فراوان در جریان بحران هسته‌ای ایران، ظرف ١٢ سال گذشته، بالاخره توافق ایران و شش قدرت جهانی موسوم به برجام رسماً وارد مرحله اجرائی شد. ایران از ظرفیت‌های هسته‌ای خود کاست، بازرسی‌های گسترده‌تر را پذیرفت و در مقابل، تحریم‌های سازمان ملل و اروپا برداشته شد و تحریم‌های آمریکا به حالت تعلیق درآمد.

در مورد بخش مهمی از تحریم‌های آمریکایی رئیس جمهور، هر که باشد، این اختیار را دارد که هر شش ماه یک‌بار تعلیق تحریم‌ها را تمدید کند تا روزی که کنگره آمریکا تصمیم به لغو تحریم‌ها بگیرد، اتفاقی که تا آینده قابل پیش‌بینی نخواهد افتاد.

به هر حال، اعلام این خبر در روز ١۶ ژانویه ٢٠١۶ به عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادها در سطح بین‌المللی کلیه اخبار جهان را تحت‌الشعاع قرار داد. بسیاری از ناظران این توافق را، به‌طور بالقوه، فصل جدیدی در روابط بین ایران و آمریکا می‌دانند. حل سریع مسئله ملوانان آمریکایی که در داخل آب‌های ایران بازداشت شده بودند و نیز مبادله زندانیان بین دو کشور که همزمان با آغاز رفع تحریم‌ها صورت گرفت، از دید آگاهان سیاسی، از نتایج خوب و بلافصل برقراری مذاکره مستقیم در بالاترین سطوح (در سطح وزیران خارجه) بین دو کشور است.

پیش‌بینی نتایج مثبت این تحول به‌طور گسترده‌ای در مطبوعات و رسانه‌ها و هم چنین از سوی سیاستمداران در ایران و غرب مورد بحث قرار گرفته هر چند که گروه‌های تندرو، چه در ایران و چه در آمریکا با سردی از آن استقبال کردند.

اما نگاهی به واقعیت‌های فراسوی توافق هسته‌ای، سؤالی را در رابطه با دوراهی‌ای که دستگاه سیاست خارجی آمریکا دیر یا زود با آن روبرو خواهد شد برجسته می‌کند.

قبل از پرداختن به سؤال مزبور این چهار واقعیت را باید در نظر بگیریم.

اول: یک روز پس از اعلام لغو تحریم‌های هسته‌ای، آمریکا در واکنش به آزمایش موشک بالستیک هدایت‌شونده عماد توسط ایران که در مهر ماه گذشته صورت گرفت، ٧ فرد (از جمله یک چینی) و ٣ موسسه را مورد تحریم قرار داد.

در برجام اشاره‌ای به برنامه موشکی ایران نشده اما قطعنامه ٢٢٣١ شورای امنیت سازمان ملل، در ارتباط با برجام، از ایران خواسته است که از آزمایش موشک‌های بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای به مدت ٨ سال خودداری کند.

هر چند که تحریم‌های جدید آمریکا هیچ سازمان عمده دولتی و یا شبه دولتی ایران را در بر نگرفت، اما نفس اعمال تحریم به دلیل فعالیت موشکی ایران به اضافه اظهارنظر مقامات آمریکایی به هنگام اعلام این تحریم‌ها قابل تأمل است. یک روز بعد از اعلام رفع تحریم‌ها در چارچوب برجام، آدام زوبین، معاون خزانه داری آمریکا اعلام کرد که “ما پیوسته این موضوع را روشن کرده‌ایم که ایالات متحده با شدت در برابر فعالیت‌های خارج از برجام ایران، از جمله حمایت از تروریسم، بی ثبات کردن منطقه، نقض حقوق بشر، و برنامه موشک‌های بالستیک ایران [واکنش نشان داده] و تحریم اعمال خواهیم کرد.”

واقعیت دوم: اگر قرار باشد آمریکا به دلیل ادامه حمایت مالی و تسلیحاتی ایران از حزب‌الله لبنان، با عنوان حمایت آن کشور از تروریسم دست به تحریم‌های جدید بزند باید گفت که این نوع حمایت و رابطه ایران با حزب‌الله نه تنها کاهش نخواهد یافت بلکه به احتمال قوی با بازتر شدن دست ایران از نظر اقتصادی در دوران پسا تحریم بر این کمک‌ها افزوده خواهد شد. ضمن اینکه بسیاری از ناظران معتقدند که سیاست‌های جناح تندرو در ایران، نسبت به اسرائیل نیز تهاجمی‌تر خواهد شد.

واقعیت سوم: موضوع حقوق بشر در ایران از روزهای نخستین انقلاب همواره یکی از موارد مورد مناقشه جدی بین دو حکومت ایران و آمریکا بوده است. آمریکا برخورد حکومت ایران با مخالفانش را همواره مورد انتقاد قرار داده و حتی بخشی از تحریم‌ها در این حوزه صورت گرفته است. در مقابل، ایران، آمریکا را به تبعیت از استانداردهای دوگانه متهم می‌کند. از جمله رهبر ایران بارها از اینکه آمریکا در مورد نقض حقوق بشر در کشورهای عرب خلیج فارس ساکت است و ایران را مورد حمله قرار می‌دهد انتقاد کرده است. به این دلیل، ایران طرح مسئله حقوق بشر را تنها بهانه‌ای برای اعمال فشار از سوی آمریکا بر جمهوری اسلامی می‌داند.

چهارم: زمینه‌های تشدید تنش بین ایران و آمریکا به‌طور پیوسته وجود دارد و هر جرقه‌ای می‌تواند به واکنش آمریکا، عمدتاً دست بردن به سلاح تحریم منجر شود. به‌طور نمونه می‌توان به ماجرای اخیر بازداشت تفنگداران نیروی دریایی آمریکا و در پی آن انتشار فیلم و عکس‌های تحقیرکننده از آنان اشاره کرد. به نظر می رسد که هدف، فرستادن یک پیام به آمریکا در آستانه اجرائی شدن توافق هسته‌ای بود؛ “اینکه در ایران چه کسی قدرت را در دست دارد”. در پی انتشار عکس‌ها و فیلم‌ها، سردار سلامی، جانشین فرمانده سپاه گفت: “با ۶ پاسدار جوان توانستیم ١٠ تفنگدار آمریکایی را دستگیر کنیم.” او افزود که ملوانان پس از دستگیری گریه می‌کردند.

با کنار هم گذاشتن این چهار واقعیت می‌توان به این نتیجه رسید که امکان تشدید منازعه بین آمریکا و ایران، به خصوص بعد از اتمام دوران ریاست جهموری آمریکا اوباما وجود دارد هر چند که حتی در همین دوران هم، همان‌طور که در بالا آمد، اگر به زعم آمریکا، ایران در حوزه‌های غیر هسته‌ای تخطی کند دوباره سلاح تحریم‌ها به کار خواهد افتاد.

اما دولت آمریکا بر سر دوراهی خواهد ماند، چون اولاً، اعمال تحریم‌های جدی به‌طور قطع توافق هسته‌ای را متزلزل خواهد کرد. در پی حصول توافق هسته‌ای، آیت‌الله خامنه‌ای در نامه‌ای به حسن روحانی نوشت که در طول مدت قرارداد “وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانه‌ای (از جمله بهانه‌های تکراری و خودساخته تروریسم و حقوق بشر) توسط هر یک از کشورهای طرف مذاکرات، نقض برجام محسوب خواهد شد و دولت موظف است… فعالیت‌های برجام را متوقف کند”. این حرف نمی‌تواند تنها یک مانور سیاسی باشد چرا که اصولاً هدف از این همه زد و خورد و نهایتاً توافق، رفع تحریم‌ها بوده است. مسلم است که بازگشت همان تحریم‌ها توافق هسته‌ای را بلاموضوع خواهد کرد.

ثانیاً، تحریم‌های جدید، موقعیت جناح میانه رو به رهبری روحانی را که اینک در پی توافق هسته‌ای به‌طور مشهودی تقویت شده، به نفع جناح تندرو، تضعیف کرده و به خطر خواهد انداخت. با تشدید جو خصمانه جناح میانه رو به حاشیه رانده خواهد شد و موضوعیت خود را از دست خواهد داد که این مطلوب آمریکا نیست.

اما از طرفی، اگر آمریکا نتواند از حربه “تحریم‌های جدی” برای اعمال فشار بر جناح تندرو ایران استفاده کند، کاملاً خلع سلاح می‌شود و در عمل این ایران خواهد بود که سیاست‌های خود را در منطقه پیش می‌برد.

از این رو سؤالی که دیر یا زود آمریکا با آن مواجه خواهد شد این است که چطور می‌تواند در حالی که با دو ایران روبرو است، ایران تندرو را مهار کند بدون اینکه خطر بر هم خوردن توافق هسته‌ای و تضعیف ایران میانه رو را به جان بخرد. جالب است که در پی ماجرای دستگیری ملوانان آمریکایی جان کری که از نمایش ویدئوهای مربوطه شدیداً به خشم آمده بود، به این دوگانگی در بافت حکومت ایران اشاره کرد و گفت: “ویدئو را ارتش یا سپاه پاسداران منتشر کرده‌اند نه دولت ایران”.

به هر حال، بازی پیچیده‌ای در انتظار دستگاه سیاست خارجی آمریکاست، چه برای این دولت و چه برای دولت بعدی، رئیس جمهور هر که می‌خواهد باشد.

مجله اینترنتی آویل به نقل : از بی بی سی

Top